Het kost steeds meer moeite het grondwater zoet te houden. Geen nood. Zouttolerante groenten zijn ook heel lekker. "Mag ik een pondje zeekraal en een kilo lamsoor ?’ Momenteel een nog een wat ongebruikelijke bestelling, maar als het aan Jelte Rozema ligt, kijkt de groenteboer er over een jaar of tien niet meer van op. Rozema, hoogleraar systeemecologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, beschouwt het kweken van zouttolerante gewassen als dé oplossing voor de verzilting die de wereld bedreigt.
Ons water wordt zouter, en het steeds schaarsere zoete water moeten we met steeds meer mensen delen. Verzilting is vooral in droge gebieden een probleem, maar zelfs in ons zompige Nederland rukt het zout op. ‘Deels vanuit zee’, vertelt Jouke Velstra, adviseur bij Acacia Water en promovendus aan de Vrije Universiteit, ‘maar voornamelijk vanuit de grond.‘ Vijfduizend jaar geleden bestonden het noorden en westen van ons land uit waddengebied. Voor Zeeland, noord-Friesland, noord-Groningen en de kop van Noord-Holland gold dat duizend jaar geleden nog steeds. In deze streken is het diepe grondwater gewoon zeewater, en door inpolderingen en droogmakerijen komt dit zeewater als kwelwater naar het oppervlak.
Tot voor kort was dat zeewater geen probleem. Zilte streken werden simpelweg doorgespoeld met zoet water, vanuit de grote rivieren of het IJsselmeer. Maar in de extreem droge zomer van 2003 bereikte het IJsselmeer zijn minimumpeil en ging het bijna mis. Een waarschuwing voor de toekomst, denkt Velstra. Want met de verwachte klimaatverandering zullen droge zomers vaker voorkomen, en de zeespiegelstijging en bodemdaling in Nederland zullen de verzilting nog eens extra versterken.En dan? We kunnen zoute gebieden isoleren; we zouden het polderpeil kunnen verhogen zodat de stijgende ‘kwel’ afneemt. We kunnen brak water ontzilten. Maar al deze mogelijkheden kosten klauwen met geld. Aanpassen, lijkt het devies, bijvoorbeeld door het land anders in te richten.
Velstra: "Veel natuurbeheerders vinden het prachtig, die zilte gronden. En brak water in een stadsgracht is ook geen probleem. Door de zoutgevoelige landbouw over te hevelen naar de zoete gebieden die er ook nog wel zijn, komen we al een heel eind.’ Ook kan het doorspoelen veel efficiënter, zegt hij. Vaak worden alle sloten in een polder doorgespoeld, hoewel dat voor maar een paar noodzakelijk is. En anders verhogen we de norm voor verzilting. Maken we Nederland gewoon wat zouter.
Het klinkt als een schijnoplossing maar Velstra ziet dat anders: ‘Van veel normen is de achtergrond allang niet meer bekend. Toch worden ze als ijzeren wetten gehanteerd.’ Gewassen als andijvie, tarwe en asperges lijken beter tegen zout te kunnen dan tot voor kort gedacht werd. Velstra: ‘En geef je koeien de keuze tussen een weide met zoet of zilt gras, dan gaan de dames massaal voor zilt.’
Opvallend genoeg wordt zilte landbouw in de nationale discussie nauwelijks genoemd. Om hogere rendementen te halen zijn veel agrariërs zelfs overgestapt op de teelt van gewassen die juist zoutgevoeliger zijn. Aardappels in plaats van graan en suikerbieten, of bloembollen, bloemzaad, of sierteelt. Genetische modificatie dan maar? Het lijkt voor de hand te liggen, maar hiervoor blijkt zouttolerantie een te ingewikkelde eigenschap. Jelte Rozema: ‘Een collega van mij heeft in India vijftien jaar lang geprobeerd om rijst zouttolerant te maken. Tevergeefs.’
Rozema blijft pleiten voor gericht kweken, zoals dat gebeurt bij het project Zilte Landbouw op Texel waaraan hij verbonden is. Hier worden gewassen als strandbiet en zeekool in cultuur gebracht. Zo’n honderd restaurants, verspreid over Nederland, nemen de groenten af. ‘Strandbiet is erg lekker’, vindt Rozema, ‘een beetje knapperig.’
Rozema’s nieuwste idee is het kweken van gerst-met-korte-stengeltjes voor bierbrouwerijen. ‘Als de gerst op z’n hoogst is, wil het nog wel eens omwaaien of platregenen en dat bemoeilijkt de machinale oogst.’
Hoe korter hoe beter, geldt derhalve voor gerststengels. En daar heb je allerlei chemische middeltjes voor. Maar als je op zilte grond gaat werken zijn die niet meer nodig. De energie die de gerst dan nodig heeft om het zout buiten de deur te houden, gaat ten koste van de lengtegroei van de stengel. Of het daarna nog goed genoeg smaakt om er bier van te brouwen moet nog even worden uitgezocht. Maar de zeewier-chips om op te peuzelen bij dat zoutvriendelijke biertje, die heeft Rozema al klaar liggen.
Bron: De Pers
